Maak onderwijsgebouwen duurzaam in tijd

School als ankerpunt

Een van de andere aanbevelingen die Voorn erg aanspreekt is: zet het schoolgebouw op een prominente plek in de wijk en maak er een ankerpunt van, dat betekenis heeft voor mensen in wijk. “Dat is de les van de schoolgebouwen van Bouma. Dat zijn gebouwen in uit de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw die er bijna allemaal nog staan en waar iedereen verliefd op is. In die traditie wil Groningen gebouwen die er honderd jaar staan en die niet na veertig jaar weer plaats moeten maken.”

Het blijft niet bij woorden. “De gemeente Groningen stelt geld voor kwaliteit beschikbaar en durft zijn nek uit te steken. Bovendien wordt er ongelijk geïnvesteerd: in wijken waar het niet goed gaat, investeert de gemeente bij basisscholen extra, bijvoorbeeld in bouwhoogte en in meer vierkante meters per leerling. De gedachte erachter is dat kwetsbare leerlingen meer moeite hebben om zich te concentreren en thuis minder ruimte hebben. Dus maakt de school lokalen met kleinere groepen en daardoor meer ruimte per leerling. Soms wordt ook de buitenschoolse opvang in die meters verwerkt. Een andere optie, in De Suiker, is een extra ruimte voor de buitenschoolse opvang toegevoegd aan de gymzaal, die de school overdag en de wijk in de avond kan gebruiken. Je ziet ook dat er bij nieuwe locaties bewust wordt gekeken om scholen in de buurt van een sporthal neer te zetten vanwege dat dubbelgebruik.”

Daarmee handelt Groningen conform de principes van De Rechtvaardige Stad, een stad waarin iedereen gelijke kansen, toegang en rechten heeft op goed onderwijs en een goed schoolgebouw ongeacht afkomst of inkomen.

Suikerschool

Een ontwerp dat Voorn stedenbouwkundig erg aanspreekt is dat van de Suikerschool van NL Architects en CHRITH Architects in de wijk De Suikerzijde. “Ze hebben een groot plein voor de bovenbouw in de openbare ruimte en in het hybride open bouwblok een plein voor de onderbouw. Daarnaast zijn er aparte gebouwen voor de basisschool en de kinderopvang en is er een aparte opgetilde gymzaal met een fietsenstalling eronder. Dat maakt het voor beheer van de gebouwen een stuk eenvoudiger. De Suikerschool staat bovendien op een markante plek in de wijk. Het is een ankerpunt en heeft met de ventilatietoren een opvallende eyecatcher.”

Die herkenbaarheid ziet Voorn ook terug bij de Meeroevers in Meerstad, ontworpen door ZOETMULDER en Open Muur Architecten. “Ik ben ervan overtuigd dat dat ertoe bijdraagt dat het gebouw langer blijft staan.”

Herwaardering

Voorn haalt een grafiek aan uit Schoolvoorbeeld, de herwaardering van de schoonheid van de architectuur. “Die herwaardering duurt ongeveer zestig jaar. De gemeente Groningen heeft daarom gezegd: in de stad geven we onderwijsgebouwen een levensverlenging voor tenminste veertig jaar en bij nieuwbouw willen we scholen die langer staan.”

De gemeente Groningen is minder geïnteresseerd in constructies zoals het Innovatiepartnerschap Schoolgebouwen, waarbij modulair, circulair en meer gestandaardiseerd een serie scholen wordt gebouwd met als doel grip op bouwsnelheid en geld besparen om zo meer kwaliteit toe te voegen. “Groningen wil liever unieke gebouwen met betekenis voor de wijk die honderd jaar blijven staan.

Tegelijkertijd willen ze wel een gebouw dat kan mee veranderen en niet te specifiek voor het PvE van een directeur is gemaakt. Er moet daarom een algemeen PvE onderliggen en er moet een goed skelet worden gemaakt. Onderwijsvisies en manieren van lesgeven veranderen in Nederland snel, we zijn een ongeduldig volkje. We willen altijd nieuw en het oude ruimen we op. Groningen doet dat bewust niet en kiest voor duurzaamheid in tijd. Daarbij is een belangrijk uitgangspunt dat er grote lokalen van 60 vierkante meter worden gemaakt. Het idee is dat die in de toekomst weer zijn op te delen of samen te voegen. Het sluit ook aan op de eerdergenoemde visie van Hertzberger: maak ruimtes die eenvoudig kunnen verkleuren.”

Iedereen gaat naar school

Aan het eind van het interview vertelt Voorn waarom scholenbouw hem nog altijd fascineert: “Het leuke van scholenbouw is: iedereen gaat naar school. Daarmee is de school een vorm van verbinding. Het creëert nieuwe verbindingen en het houdt bij elkaar. Het maakt het ook een mooie uitdaging voor alle partijen die ermee bezig zijn: als je het goed doet, kun je er veel mee bereiken. Zelf vind ik het een mooie opgave om een gebouw te ontwerpen, waar iedereen later zijn herinnering aan heeft.”

Het brengt Voorn nog eenmaal terug bij zijn leermeester, Herman Hertzberger. “Een van de scholen die hij heeft ontworpen is het Montessori College Oost, een vmbo-school in Amsterdam. Toen leerlingen daar voor het eerst binnenkwamen, zeiden ze: is dit voor ons? Als je dat als architect met een schoolgebouw voor elkaar kunt krijgen, is dat het mooiste dat je kunt bereiken.”